除非…否则… — Trừ phi… nếu không thì…

除非……否则…… dùng để nhấn mạnh: chỉ có một điều kiện duy nhất mới tránh được kết quả xấu. Vế đầu nêu điều kiện cần thiết bằng 除非; vế sau dùng 否则 nêu hậu quả xảy ra nếu điều kiện ấy không có.

Công thức lõi: S + 除非 + điều kiện duy nhất，否则 + kết quả không mong muốn.

Không dùng mẫu này khi có nhiều cách đều giải quyết được sự việc, vì 除非 nhấn mạnh tính duy nhất. 否则 nghĩa là “nếu không thì”, không dùng để dẫn tới kết quả tốt, trung tính hoặc một hành động tự chọn. Khi muốn nhấn mạnh thẳng điều kiện phủ định, có thể dùng 除非 + S + 不/没 + V，S + kết quả; lúc này có thể không cần 否则.

Lỗi người Việt thường gặp: dùng 否则 cho kết quả tích cực; hiểu 除非 như “nếu”; bỏ mất tính “chỉ có cách này”; hoặc đặt 不 sai chỗ. Hãy kiểm tra: nếu điều kiện sau 除非 không xảy ra, kết quả sau 否则 có phải là điều không mong muốn không?

除非 + điều kiện，否则 + kết quả xấu.

Dùng khi điều kiện sau 除非 là cách duy nhất tránh hậu quả ở vế 否则. Không dùng nếu còn nhiều điều kiện khác cũng có thể tránh hậu quả.

否则 + kết quả không mong muốn.

否则 = “nếu không thì”. Vế này phải là hậu quả người nói không muốn xảy ra, như không thể đi học, không thể nghỉ ngơi. Không dùng 否则 để nêu kết quả tốt hoặc lời đề nghị.

除非 + điều kiện，否则 + kết quả.

Đặt điều kiện trước, hậu quả sau. Hai vế thường ngăn bằng dấu phẩy. Không đổi 否则 thành một từ chỉ điều kiện thông thường.

除非 + S + 不/没 + V，S + kết quả.

Dùng khi cần nhấn mạnh điều kiện có phủ định. Có thể không dùng 否则. 不 dùng cho việc chưa xảy ra, thói quen; 没 dùng cho việc đã không xảy ra.